welke geluidsformaten worden niet ondersteund via een optische kabel?

Geluidsformaten die niet werken via een optische kabel

Een optische kabel (ook wel TOSLINK of S/PDIF optisch genoemd) ondersteunt geen verliesvrije high-definition geluidsformaten zoals Dolby TrueHD, Dolby Atmos (in de volledige ongecomprimeerde vorm), DTS:X en DTS-HD Master Audio. De maximale bandbreedte van een optische kabel is simpelweg te beperkt om deze datastromen te verwerken. Voor al deze formaten heb je een HDMI-kabel (bij voorkeur HDMI 1.4 of hoger) of een coaxiale digitale verbinding nodig — en zelfs die laatste is in de praktijk beperkt.

Wat kan een optische kabel wél?

Voordat we ingaan op de beperkingen, is het goed te begrijpen wat een TOSLINK-kabel wel aankan:

• Dolby Digital (AC-3) tot 5.1 kanalen
• DTS Digital Surround (ook 5.1)
• PCM stereo (2-kanaals, ongecomprimeerd)
• Maximale bandbreedte: circa 12,5 Mbit/s

Die bandbreedte klinkt redelijk, maar is in de wereld van high-definition audio absoluut onvoldoende.

Welke formaten worden níét ondersteund?

1. Dolby TrueHD

Dolby TrueHD is een verliesvrij formaat dat wordt gebruikt op Blu-ray-schijven. De bitrate kan oplopen tot 18 Mbit/s, wat ruimschoots boven de capaciteit van een optische kabel ligt. Een AV-receiver kan dit formaat dus nooit ontvangen via TOSLINK.

2. Dolby Atmos (object-based audio)

Dolby Atmos voegt hoogtekanalen toe aan het traditionele surroundgeluid, wat resulteert in een driedimensioneel geluidslandschap. De volledige, ongecomprimeerde Atmos-datastroom is alleen overdraagbaar via HDMI (eARC of ARC met specifieke ondersteuning). Via een optische kabel komt er hooguit een neerwaarts gemixte Dolby Digital 5.1-versie door.

3. DTS-HD Master Audio

Net als Dolby TrueHD is DTS-HD Master Audio een verliesvrij formaat voor Blu-ray. De bitrate kan tot 24,5 Mbit/s bereiken — bijna het dubbele van wat TOSLINK aankan. Conclusie: niet mogelijk via optisch.

4. DTS:X

DTS:X is het antwoord van DTS op Dolby Atmos, eveneens objectgebaseerde audio. Hetzelfde probleem: de bandbreedte en het formaat zijn incompatibel met de S/PDIF-standaard waarop TOSLINK gebaseerd is.

5. Meerkanaals PCM (meer dan 2 kanalen)

Hoogwaardig meerkanaals ongecomprimeerd PCM-geluid, bijvoorbeeld 5.1 of 7.1 bij 24-bit/96 kHz, past niet door een optische kabel. Stereo PCM lukt nog wel (tot 24-bit/192 kHz in sommige gevallen), maar meerkanaals PCM vereist HDMI.

Praktijkvoorbeeld: Blu-ray speler op een AV-receiver

Stel je hebt een Blu-ray-speler verbonden met je AV-receiver via een optische kabel. De film op de schijf bevat een Dolby TrueHD 7.1-soundtrack. Wat gebeurt er?

• De Blu-ray-speler herkent de beperking en converteert automatisch naar Dolby Digital 5.1 (de gecomprimeerde versie).
• Je receiver ontvangt dus een neerwaarts geconverteerd signaal met aanzienlijk kwaliteitsverlies.
• Je mist de extra kanalen én de verliesvrije kwaliteit.

Vervang je de optische kabel door een HDMI-kabel, dan ontvangt de receiver het originele TrueHD 7.1-signaal, wat merkbaar beter klinkt op een goed audiosysteem.

Waarom bestaat deze beperking?

De S/PDIF-standaard, waarop TOSLINK is gebaseerd, stamt uit de jaren tachtig. Hij werd ontworpen voor de toenmalige digitale audio, niet voor de high-definition formaten die decennia later zouden komen. De fysieke bandbreedte van het optische signaal is hardwarematig begrensd en kan niet worden uitgebreid via een firmware-update of een duurder kabeltje.

Conclusie: wanneer kies je voor wat?

Wil je het maximale uit je thuisbioscoop halen, dan is een optische kabel in 2024 simpelweg niet meer de juiste keuze voor de audioverbinding tussen bron en receiver.